Hiểu về cơ chế mất nước qua da

Mất nước qua da (TEWL) là gì?

TEWL là chữ viết tắt của Transepidermal Water Loss, dùng để chỉ hiện tượng mất nước qua da. Đây là quá trình nước bị thất thoát ra khỏi cơ thể thông qua lớp biểu bì, xuất phát từ sự khuếch tán của các phân tử nước từ môi trường nội bào ra bên ngoài.

Khi chỉ số TEWL tăng cao, điều này thường phản ánh sự suy yếu hoặc rối loạn chức năng của hàng rào bảo vệ da. Ngược lại, TEWL ở mức thấp cho thấy hàng rào da đang được duy trì ổn định hoặc đã có dấu hiệu phục hồi. Tuy nhiên, các nghiên cứu cũng cho thấy quá trình lão hóa da có thể khiến TEWL giảm, vì vậy rất dễ gây nhầm lẫn giữa tình trạng hàng rào bảo vệ da được cải thiện và sự suy giảm chức năng sinh học do tuổi tác.

Cấu tạo làn da ảnh hưởng thế nào đến quá trình mất nước?

Để hiểu vì sao nước lại dễ thoát ra ngoài qua da, chúng ta cần nhìn vào cấu tạo của làn da. Da người gồm ba lớp chính: biểu bì → trung bì → hạ bì. Trong đó, biểu bì (đặc biệt là lớp sừng ngoài cùng) đóng vai trò như hàng rào bảo vệ tự nhiên.

Lớp sừng giống như những viên gạch được kết dính bởi chất vữa gồm lipid tự nhiên, axit béo và ceramide. Khi hàng rào này vững chắc, nó có khả năng giữ nước bên trong và ngăn chặn nước thoát ra ngoài, giúp làn da mềm mại và đủ ẩm. 

Ngược lại, khi hàng rào này suy yếu do yếu tố bên ngoài hoặc bên trong, chất vữa bị rỗng khiến nước mất đi dễ dàng hơn, dẫn tới TEWL tăng lên.

Điều này cũng lý giải vì sao nhiều người dù uống nước đầy đủ nhưng da vẫn khô, bởi nước mất đi ngay từ lớp trên cùng trước khi kịp được giữ lại trong cấu trúc da.

Nguyên nhân gây mất nước qua da

Cơ chế mất nước qua da tăng mạnh thường xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, một số yếu tố chính khiến TEWL tăng lên gồm:

Môi trường

• Không khí khô, lạnh (như mùa đông hoặc phòng máy lạnh) khiến nước trên da bốc hơi nhanh hơn.
• Tia UV từ ánh nắng mặt trời làm suy yếu hàng rào da, khiến nước thoát ra ngoài dễ hơn.

Thói quen chăm sóc da sai

• Rửa mặt quá nhiều lần trong ngày, đặc biệt với sữa rửa mặt chứa sulfate, khiến lipid bảo vệ tự nhiên bị rửa trôi.
• Tẩy tế bào chết quá mạnh hoặc dùng sản phẩm làm sạch mạnh có thể mở các khe hở trên biểu bì, tạo điều kiện cho nước mất đi nhanh.

Yếu tố bên trong cơ thể

• Lão hoá khiến da suy giảm khả năng sản sinh lipid tự nhiên, hàng rào bảo vệ yếu hơn theo thời gian.
• Suy giảm chức năng lớp sừng do bệnh da liễu hoặc các vấn đề sức khoẻ khác.

Chìa khóa trong việc giữ ẩm làn da

Để hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực do TEWL gây ra, cần hiểu rõ cách quá trình này diễn ra. Từ đó, việc giữ ẩm cho da có thể được xây dựng dựa trên hai nguyên tắc cốt lõi:

Thứ nhất, củng cố hàng rào lipid tại lớp sừng nhằm hạn chế hơi nước thoát ra ngoài thông qua các khe gian bào.

Thứ hai, bổ sung và duy trì các yếu tố giữ ẩm tự nhiên (NMF), giúp giảm tình trạng thất thoát nước qua màng tế bào.

Việc uống đủ nước mỗi ngày có vai trò hỗ trợ cấp ẩm từ bên trong, nhưng trên thực tế không thể ngăn chặn TEWL. Ngược lại, khi lượng nước trong da tăng cao, chênh lệch độ ẩm càng lớn thì nguy cơ nước bay hơi qua da cũng tăng theo. Vì vậy, giải pháp cần thiết là làm chậm quá trình TEWL bằng cách sử dụng kem dưỡng ẩm phù hợp.

Một sản phẩm dưỡng ẩm được đánh giá là hiệu quả trong việc ngăn ngừa da mất nước nên chứa đầy đủ ba nhóm thành phần quan trọng sau:

• Nhóm chất hút ẩm (humectants) như propylene glycol, hyaluronic acid hoặc sorbitol: có khả năng thu hút nước. Trong môi trường có độ ẩm, chúng kéo nước từ không khí vào da. Còn trong điều kiện khô, chúng sẽ hút ẩm từ các lớp da sâu hơn lên bề mặt.
• Nhóm chất khóa ẩm (occlusives) như olineatum, capbest hay sáp ong: là những thành phần kỵ nước, tạo lớp màng bảo vệ trên da, ngăn không cho nước thoát ra ngoài. Khi được sử dụng đúng cách, nhóm chất này có thể giúp giảm TEWL lên đến 98%.
• Nhóm chất làm mềm (emollients) như isopropyl palmitate, dimethicone hoặc dầu jojoba: giúp bề mặt da trở nên mềm mại, tăng độ đàn hồi và mang lại vẻ ngoài mịn màng, bóng khỏe.

Mất nước qua da là một quá trình xảy ra hằng ngày và hoàn toàn tự nhiên, nhưng khi da mất nước nhanh hơn khả năng giữ lại, da sẽ trở nên khô, căng và dễ kích ứng. Hiểu rõ cơ chế mất nước qua da sẽ giúp bạn chọn sản phẩm và phương pháp dưỡng da đúng cách.